banner18

banner19

03.05.2021, 11:06

Tuva Türkleri

Bugün 3 Mayıs Türkçülük Günü olduğu için içimizden çok bilmediğimiz bir Türk halkından ve biraz da kendine özgü müzik geleneklerinden bahsetmek istedim sizlere. Konumuz Tuva Türkleri ve Tuva Türkleri’nin Gırtlak müziği yani höömey geleneği.

Haydi Başlayalım!

Güney Sibirya’da yaşamlarını sürdüren Tuva halkının cumhuriyetlerinin yüzölçümleri itibariyle yaklaşık 170 bin 500 km2 ‘lik bir alanı kaplamaktadır. Göktürk dönemi metinlerine baktığımızda “Kögmen Yış” olarak varlıklarından söz edilen Tuva Türklerini, daha çok hep bir topluluk olarak düşündük. Ancak aslında baktığımızda gerek kültürel mirasları gerek kapladıkları vatan toprağı bakımından bir devlet için geleceğe ulaşacak olan gayet büyük bir mirastır. Türkiye’mizin yaklaşık 5’te 1’i kadardır ve dibimizdeki Yunanistan’dan 40 bin km2 daha büyük, bir başka Türk devleti olan Azerbaycan’dan da 84 bin km2 daha büyüktür. Tuva Cumhuriyeti’nin ortalama sıcaklığı Ocak-şubat aylarında -25°C, -35°C dir. Mayıs-ağustos aylarında ise +20°C,+30°C dir. Sibirya’da bulunması sebebiyle daha çok soğuk iklimin hakim olduğu ülkede, müzik anlayışı da bu şekilde gelişmiştir. Yani Höömey geleneğinin doğuşunda coğrafi konumu, kültürel mirası, dini ve sosyolojik yapısının katkısı yadsınamaz ölçüde büyüktür. Coğrafi konumları sebebiyle geçim kaynakları daha çok avcı-toplayıcılık ve çobanlık olmuştur. Dinlerine gelecek olursak, Tuva Cumhuriyeti’nin resmi dini Budizm olmasına rağmen Tuva Türklerinde eski Türk inanışlarından olan ve Gök Tanrı dininin devamı niteliğinde görülen Şamanizm esintisi, Budizm ile iç içe geçmiş bir şekilde varlığını sürdürmektedir. Höömey geleneğinin esin kaynağı da Tuva Türklerini saran Şamanizm inanışıdır. Bilindiği üzere Kam’lar yüksek ruhlar ile iletişim kurabilmek için bir araca ihtiyaç duyarlar. Bu araç, çoğu halklarda kam davulu olurken; Tuva halkında ise bu aracın, höömey geleneği ve bu gelenekte yer edinen höömey enstrümanları olduğu ve ardından belli zaman diliminden sonra geleneğin halka indirgendiğinden söz edilmektedir. Bu arada günümüzde dervişlerin de yüksek ruhlarla iletişim kurarken bağlama çaldıkları bilinmektedir. Buraya bir parantez açmayı uygun gördüm. Aslında bu konuyu araştırırken her yerde Tuva halkının inanışının; Budizm ve Şamanizm inançlarının bir karması olarak nitelendirildiğini gördüm. O yüzden ben de bu şekilde bir giriş yaptım ancak vicdanen rahat edemedim. Çünkü biz Türklerde Şamanizm inanışı yoktur. Şamanizm baktığımızda Hint kökenli bir kelimedir. Dolayısıyla biz Türklerde Şamanizm inanışının olmadığı gibi şaman da yoktur. Ama aynı anlama gelen kam vardır. Ve Gök Tanrı dini vardır. İnançlar neredeyse birbirleriyle tıpa tıp aynı oldukları için devamı niteliğinde görülmüş olup Tuva halkının inanışları bizce Şamanizm olarak nitelendirilmiştir. Ancak doğrusu Gök Tanrı dinidir. Bu nedenle benzer inanışlar da olsalar, bizdeki yerini koruyalım.

Konuma kaldığım yerden devam etmek istiyorum. Bu yazımda Gök Tanrı dininin Tuva halkının ruhunda hala rehber niteliği taşımasıyla birlikte höömey olarak adlandırılan gırtlak müziğinin doğmasına şahitlik edeceğiz. Bilindiği üzere Gök Tanrı dini doğa kaynaklı bir inanıştır, tabiat kuvvetlerine saygı ön plandadır ve Tuva Türklerinin müziği Höömey geleneği de doğa sesleri taklit edilerek oluşturulan bir müzik türüdür. Doğada bulunan sesler taklit edilerek doğanın tini ile insanın tini bir olmuştur. Böylece Tuva müziğine suyun fısıltısı, rüzgarın dansı, hayvanların neşeli sesleri eşlik eder. Haklıydılar. Müzik doğanın iyileştirici gücü olduğuna göre müzik yaparken doğadan esinlenmeliydiler. Günümüzde, Tuva Cumhuriyeti’nde Höömey geleneğini yaşatan bin 500 kadar sanatçı olduğu bilinmektedir. Dinlemek isterseniz en ünlü sanatçıları ya da grupları arasında Huun Huur Tu, Alash, Tıva Kızı, Çirgilçin vardır. Bu gelenekte icracı boğazından aynı andan birden fazla ses çıkarmaktadır. Yani doğuşkan sesler ile melodi üretilmektedir. Size kısaca höömey’in türlerinden de bahsetmek istiyorum. Höömey kendi içinde türlere ayrılır. Bunlardan Sıgıt türü; kuşların neşeli cıvıltısını anımsatır. Höömey türü; kayaların ortasında dans eden rüzgarı anımsatır. Kaygıraa türü; deve hırıltısını getirir kulaklarımıza. Bonbannadır türü;nehrin hışıltılı akışını canlandırır gözlerimizde. Ezengileer türü; at binerken çıkan melodik ritmi getirir aklımıza. Ünlü enstrümanları arasında da; İgil, doşpuluur, bizançi, çanzı, çadagan, komus, kengirge, murgu, şoor, limbi’ den söz edebiliriz. Tuva müziklerini de dinlemenizi tavsiye ederim. Höömeyin bonbannadır türünü dinlerken kuşlar eve girmeye çalıştı. Böyle bir olaya şahit olmam şaşırttı beni. Doğayla bütünleşik müzik, bizim kendimizden uzaklaştırdığımız doğamızı yeniden kendine çekiyor… 3 Mayıs Türkçülük gününde bir değerimizin daha varlığının farkına vardık. Bilgilendiğimiz, kültürümüze sahip çıktığımız nice 3 Mayıs’lara. Türkçülük Bayramımız Kutlu Olsun!

Yorumlar (1)
Akın ay . 1 hafta önce
Nice mutlu yıllara
24
açık
Namaz Vakti 11 Mayıs 2021
İmsak 04:19
Güneş 05:57
Öğle 13:13
İkindi 17:03
Akşam 20:19
Yatsı 21:49
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 38 81
2. Fenerbahçe 38 79
3. Galatasaray 38 78
4. Trabzonspor 38 67
5. Hatayspor 38 60
6. Sivasspor 38 59
7. Alanyaspor 38 57
8. Gaziantep FK 38 55
9. Karagümrük 38 54
10. Göztepe 38 51
11. Konyaspor 38 48
12. Rizespor 38 45
13. Malatyaspor 38 44
14. Başakşehir 38 44
15. Kasımpaşa 38 43
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 38 40
18. Ankaragücü 38 38
19. Erzurumspor 39 37
20. Gençlerbirliği 38 35
21. Denizlispor 38 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 35 80
2. M. United 34 70
3. Chelsea 35 64
4. Leicester City 35 63
5. West Ham 35 58
6. Liverpool 34 57
7. Tottenham 35 56
8. Everton 34 55
9. Arsenal 35 52
10. Leeds United 35 50
11. Aston Villa 34 48
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 34 41
14. Burnley 35 39
15. Newcastle 35 39
16. Brighton 35 37
17. Southampton 34 37
18. Fulham 35 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 35 77
2. Real Madrid 35 75
3. Barcelona 35 75
4. Sevilla 35 71
5. Real Sociedad 35 56
6. Real Betis 35 54
7. Villarreal 35 52
8. Celta de Vigo 35 47
9. Athletic Bilbao 35 46
10. Granada 35 45
11. Cádiz 35 43
12. Osasuna 35 41
13. Valencia 35 39
14. Levante 35 39
15. Getafe 35 34
16. Deportivo Alaves 35 32
17. Real Valladolid 35 31
18. Huesca 35 30
19. Elche 35 30
20. Eibar 35 29