banner18

banner19

26.02.2021, 10:47

Türkiye’de Anayasa Hareketleri-3

Türk Tarihi’nde Demokrasi Hareketlerinin ilk adımları, Osmanlı İmparatorluğu döneminde XIX. asrın başlarında Fransız İhtilâli’nin etkisinde kalan III.Selim’in Nizam-ı Cedit Islahatları ile II.Mahmut’un Sened-i İttifakı(1808) imzalamasıyla başladı. Abdülmecit döneminde çıkarılan, padişahın kendi mutlak kudretini yine kendi iradesi ile sınırladığı 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat Fermanları bu yolda atılmış önemli adımlardır.

Batılıların, azınlıklar nedeniyle içişlerimize karışmasını önlemek için, Tanzimat ve Islahat fermanları ile her gücün üstünde bir yasa gücü kabul edilip, bütün Osmanlı toplumunun hak

ve hürriyetleri Batılı hukuk anlayışıyla kurulan mahkemelerle güven altına alındı.

1868-1878 yılları arasında Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki bir komisyon tarafından derlenen Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, İslâmi özel hukuk (medeni hukuk) kuralları kodeksi olup, Osmanlı İmparatorluğu’nun son yarım yüzyılında şer’i mahkemelerde hukuki dayanak olarak kullanıldı. Islahat Hareketleri dış etkili ve tepeden olduğu halde, Abdülaziz dönemindeki “Yeni Osmanlılar” hareketi ilk kez tabandan başladı. Aydınlarımız, Genç Osmanlıları modern muhalafet partisi, Türkçülüğün müjdecisi ve anayasacılık akımının hazırlayıcısı olarak belirtir.

V.Murat’tan sonra tahta geçen II. Abdülhamit, I.Meşrutiyeti ilan edince Türklerde Anayasal Dönem başladı. Batılıların içişlerimize karışmasını önlemek için ilan edilen 1876 Kanun-î Esasi’nin özelliği; Fransız İhtilâli’nin ardından Batıda yayılan hürriyet, eşitlik, adalet gibi Batı için yeni kavramlardan etkilenmiş olmasıdır. Oysa bu kavramlara, kesin halk sınıflarının bulunmadığı Osmanlı toplumu yabancı değildi. İlk Anayasa Osmanlı toplumunda, meşrutiyet taraftarı birçok fikir akımının doğmasına yol açtı. Anayasal yönetimin imparatorluğu parçalanmaya sürüklediğini fark eden II. Abdülhamit, 1877 Osmanlı-Rus Savaşı(93 Harbi) başlayınca Anayasa’yı rafa kaldırdı. Böylece Dünyada ilk çok renkli, çok dilli meclis ve Türklerin demokrasi girişimi başarısızlıkla sonuçlandı.

1908 yılında İngiltere Kralı ve Rus Çarı Reval’de buluşup, Osmanlı İmparatorluğu’nu paylaşmayı ve Makedonya’ya özerklik vermeyi görüşünce aydınlar ve subaylar ayaklandı. Bu durum karşısında II. Abdülhamit, II. Meşrutiyet’i ilan etti. 1876 Anayasası köklü değişikliklere uğradı. Hürriyet, musavat, uhuvvet (Özgürlük, eşitlik, kardeşlik) havasının estiği bu dönemde; ilk kez kadın hakları, eğitimi ile lâiklik kavramının basın yoluyla Türk toplumuna tanıtılması, Cumhuriyet dönemine temel oluşturdu. Devlet düzenini değiştirmeye yönelik 31 Mart İsyanı(13 Nisan 1909) sonunda, II. Abdülhamit tahttan indirilerek Selanik’e sürüldü, yerine kardeşi V. Mehmet Reşat geçirildi.

İsyanla sonuçlanan bu geniş demokrasi hareketinin ardından Trablusgarp, Balkan ve I.Dünya Savaşı ile imparatorluk dağıldı, savaş sonunda parçalandı. 1908-1913 yılları arasında çok partili, 1913-1918 yılları arasında ise İttihat ve Terakki Fırkası’nın (Partisi) tek partili hayat dönemi oldu.

XIX.yüzyıl boyunca Avrupa Devletleri’nin içişlerimize karışmasını engellemek, Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılmasını önlemek, toplumsal huzuru ve barışı korumak için yapılan ıslâhatlar ve demokrasi girişimlerinin sonucu hep ters tepmiş, biz verdikçe onlar istemiş ve sonunda devleti parçalamışlardır. Batılıların dayatmasıyla yapılan ıslâhatların önemli bir bölümü sosyal yapıya ters düştüğünden, başarı sağlanamamıştır. Önceki ıslâhatlar Batı ile aradaki mesafeyi kapatmayı amaç edinen teknik nitelikli ve devlet öncülüğünde yapılmıştı. XIX ve XX. yüzyıllardaki ıslâhatlar ise devletin bağımsızlığını ve bütünlüğünü korumayı hedeflemiş ve aydınların dayatmasıyla yapılmıştır. Daha çok dış etkenler ve savaşlar nedeniyle yarım kalıp, devleti parçalanmaktan kurtaramadı.

Bu nedenle Batı bizden, ıslâhat/yenilik istedi mi, Dağılma Dönemi tüm dehşetiyle karşıma dikilir. Yine de bu ıslâhatlar halkı bilinçlendirip, Atatürk devrimlerine temel oluşturduğu için çok önemlidir.

Yorumlar (8)
Mukaddes 2 ay önce
Çok güzel dile getirilmiş Tebrik ediyorum
sertap Ortaç 2 ay önce
Emeğinize sağlık bu kadar güzel anlatılır Hocam sağlıkla muhabettle kalın saygılar
Ayten. Karabörk 2 ay önce
Tam bir tarihçi gözü ile yazılmış . Tşk. Başarılar . Tebrikler ❤️
Çetin Tüfekçioğlu 2 ay önce
Tam Ayten'e yakışır bir ifade ve yaklaşım. Tebrik ediyorum çok başarılı bir araştırma ve yazı. Kalbin gönlün sağolsun.
Ayten Başabaş Dirier 2 ay önce
Değerli yorumlarınız için sağolun canlar. Aydınlatmak görevimiz...
Sedat GÜNDOĞMUŞ 2 ay önce
Emeğinize sağlık değerli Hocam
MÜCELLÂ çelik(uzun) 2 ay önce
TARİHİMİZİ BU GÜNKÜ GENÇLERİMİZİN ÇOK İYİ BİLMESİ,HELE HELE BÖYLESİNE DEĞERLİ HOCALARIMIZI DA DİNLEMELERİ ÖĞRENMELERİ GEREKLI.HARİKA Bİ DİLLE ANLATILMIŞSINIZ HOCAM.VAROLUN.SEVGİLER.
Emel öztürk 2 ay önce
Çok güzel ağzına sağlık
21
açık
Namaz Vakti 17 Nisan 2021
İmsak 04:58
Güneş 06:26
Öğle 13:16
İkindi 16:58
Akşam 19:56
Yatsı 21:18
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Hatayspor 33 50
7. Gaziantep FK 32 50
8. Sivasspor 33 50
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 34 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 33 36
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 32 33
19. Erzurumspor 34 31
20. Gençlerbirliği 33 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 30 58
4. Altay 30 54
5. İstanbulspor 30 54
6. Altınordu 30 52
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Tuzlaspor 31 47
9. Ümraniye 30 44
10. Bursaspor 30 43
11. Bandırmaspor 30 39
12. Boluspor 30 35
13. Adanaspor 30 34
14. Balıkesirspor 30 32
15. Menemenspor 30 31
16. Akhisar Bld.Spor 30 25
17. Ankaraspor 30 23
18. Eskişehirspor 30 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 31 33
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23