29.11.2021, 09:50

Diplomasi Meraklılarına İlginç Bir Kitap: “Değerler Çıkarlar ve Dönüşüm”

Cumhuriyet’in Hariciye geleneğinden yetişmiş değerli iki büyükelçinin, Dışişleri Bakanlığı Müsteşarlığında bulunmuş Özdem Sanberk’in ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı yapmış Sönmez Köksal’ın dış politikaya ilişkin gözlemleri, söyleşi ortamında sorulara verdikleri yanıtlar halinde, Değerler, Çıkarlar ve Dönüşüm adıyla kitaplaştırılmış. Doğan Kitap tarafından bu yıl yayınlanan 340 sayfalık eser, deneyimli teknoloji-ekonomi-güvenlik uzmanı Memduh Karakullukçu’nun moderatörlüğünde gerçekleşmiş. Kitabın editörü Gökberk Kızıltan, dostlar arasındaki bu söyleşiyi başarıyla şekillendirerek kitaba dönüştürmüş.

Kitapta Büyükelçi Sanberk ve Köksal, gündelik siyasetin dışına çıkarak, geçen yüzyılın başından bu yana yaşanan uzun zaman dilimi hakkında dile getirdikleri gözlem ve düşüncelerle, dünyanın geleceğini anlamaya ve yorumlamaya çalışıyorlar. Bilim ve teknolojinin getirdiği yeni meselelere, dünyada olup biten gelişmelerin artırdığı gelecekle ilgili belirsizliğe yanıt arıyorlar. Dünya hızla değişirken, sahip çıkılması gereken değerler ve korunması gereken çıkarlar arasındaki dengenin olası yansımalarını ve nasıl bir dönüşüm yaşayacağımızı değerlendiriyorlar. “Nesiller arası bir söyleşi” şeklinde takdim olunan kitapta, Türkiye’nin son yüz senede geçirdiği, batılılaşma, aydınlanma, Avrupa Birliğine üyelik, ekonomik büyüme gibi birçok deneyim ele alınıyor.

Büyükelçi Özdem Sanberk, Dışişlerine girdiğimde ilk Daire Başkanım olmuştu. “Diplomaside siyah ya da beyaz yoktur”sözünü ilk ondan duymuştum. Kitapta Özdem Beyin Sönmez Köksal’la birlikte dile getirdikleri birçok önemli gözlem ve düşüncenin, dış politikada bilgece, hatta felsefi bakış inceliği de içeren zengin bir yaşam deneyiminin ürünü olduğu rahatlıkla görülebiliyor.

Büyükelçi Sanberk’in kitapta vurguladığı önemli bir husus, Atatürk’ün, geçmişte savaşıp galip geldiği ülkelerle husumeti ileri doğru taşımadığı, onun bu tutumunun yarattığı barışçıl algınında bağımsız politikalar ortaya konmasına alan açtığıdır. Büyükelçi Sanberk, bugün dış politikada sert bir retoriğimiz olduğunu, bu retoriğin bağımsız bir politika yürütmeyi kolaylaştırmadığını kaydediyor (sayfa 197). Büyükelçi Köksal da, dış politikada seçmene yönelik popülist politikalar tercih edilmesinin, karşılığında ağır bir fatura ödemeyi göze almadıkça uygulamaya konulmasının mümkün olmadığının aşikâr olduğunu belirtiyor (sayfa 197-198).

Türkiye’nin imaj konusunda karşılaştığı sorunlardan bir kısmının Kıbrıs Rum Yönetimi ve Yunanistan gibi ülkelerin bilinçli faaliyetinden kaynaklandığı, örneğin 1974’ten sonra ASALA terörünün ortaya çıkmasının tamamen Kıbrıs Barış Harekatına bağlanabileceği kitapta belirtiliyor. Türkiye’ye yönelik tehdit Rum-Yunan tarafından geldiğinde Atlantik İttifakına bağlılığımızın ve NATO şemsiyesinin yetersiz olduğunun görüldüğü tarihi bir tespit olarak kaydediliyor.

Kitapta, geleceğe hazırlıklı olma konusunun tartışıldığı ilginç bir bölüm de var. Örneğin, Amerikalıların, Çinlilerin dijital para kullanarak çok hızlı bir şekilde doların yerine geçecek bir para sistemi kurmalarından endişe ettiği, Çin’in ise hızla bu sistemi kurmak ve özellikle Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında yapacağı yatırımları bu şekilde gerçekleştirmek istediği, böylece ABD’nin müdahale edemeyeceği ve yaptırım uygulayamayacağı bir sistem içinde hareket etmeyi planladığı, diğer taraftan kripto paraların hem ABD’yi hem Çin’i rahatsız ettiği belirtiliyor (sayfa 300). Geleceğe hazırlık meselesine bizim açımızdan bakıldığında ise, mevcut sistem içinde Türkiye’nin büyük teknolojik gelişmeleri arzu edilen etkinlikle yakalamasının, umulan atılımları yapmasının güç olduğu ve mevcut anlayışla, felsefeyle, bakış açısıyla bu geleceği yakalamasının mümkün görülmediği, bu teknolojik dalga geldiğinde, Türkiye’nin siyasetten eğitime herşeyini değiştirmesi gerekeceği, yoksa Osmanlı’nın sanayi devrimini ıskalamasının yarattığı benzer önemli çalkantılar içine girmenin kaçınılmaz olacağı vurgulanıyor (sayfa 315).

Kitapta sığınmacılar konusuna da değiniliyor. Afrika’dan kuzeye ciddi bir göç hareketinin başlamasının Avrupalıların uykusunu kaçırdığını, hızlı otomasyona ayak uyduramayan Afrika ülkelerinin kalkınmada geri kalmalarının ve artan nüfuslarına iş bulamamalarının karamsar bir tablo yarattığı kaydediliyor. Almanya’nın ise geçmiş göç dalgalarından önemli dersler çıkardığı ve yeni politikalar yürürlüğe koyduğu belirtilerek, Almanya’nın son Suriyeli göçmenlerin içinden gençleri seçerek bunları ilk iş olarak yoğun Almanca kurslarına aldığı, daha sonra işgücü açığına göre mesleki eğitim verdiği kaydediliyor.

Kitabın son bölümünde, devlet adına konuşanların mümkün mertebe agresif dilden uzak durmaları gerektiği, devletler arası iletişimin kendine özgü bir dili olduğu, bunun da diplomasi olduğu vurgulanıyor.

İki değerli diplomasi ustasının, yılların imbiğinden geçmiş, bilge ve derinlik içeren birçok ilginç tespitinin yer aldığı Değerler, Çıkarlar ve Dönüşüm kitabını, uluslararası ilişkiler alanında çalışanlara, diplomatlara, dış politika analistlerine, tarihçilere ve diplomasi öğrencilerine hararetle tavsiye ediyorum.

Yorumlar (0)
10
açık
Namaz Vakti 17 Ocak 2022
İmsak 06:54
Güneş 08:20
Öğle 13:26
İkindi 16:01
Akşam 18:23
Yatsı 19:44
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 21 50
2. Konyaspor 20 39
3. Hatayspor 21 35
4. Başakşehir 20 34
5. Adana Demirspor 21 34
6. Fenerbahçe 21 33
7. Beşiktaş 21 32
8. Alanyaspor 21 32
9. Gaziantep FK 21 31
10. Sivasspor 21 30
11. Karagümrük 21 30
12. Kayserispor 21 28
13. Galatasaray 21 27
14. Giresunspor 21 25
15. Antalyaspor 21 23
16. Göztepe 21 21
17. Kasımpaşa 21 21
18. Altay 21 18
19. Rizespor 21 18
20. Ö.K Yeni Malatya 21 15
Takımlar O P
1. Ümraniye 20 42
2. Ankaragücü 20 42
3. Erzurumspor 20 38
4. Eyüpspor 20 36
5. Bandırmaspor 20 33
6. İstanbulspor 20 33
7. Samsunspor 19 30
8. Adanaspor 19 29
9. Tuzlaspor 20 27
10. Gençlerbirliği 19 26
11. Manisa Futbol Kulübü 20 25
12. Boluspor 19 24
13. Kocaelispor 20 24
14. Keçiörengücü 20 23
15. Menemen Belediyespor 20 23
16. Altınordu 20 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 20 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 22 56
2. Liverpool 21 45
3. Chelsea 22 43
4. West Ham United 22 37
5. Arsenal 20 35
6. Tottenham 18 33
7. M. United 20 32
8. Wolverhampton Wanderers 20 31
9. Brighton 20 28
10. Leicester City 18 25
11. Crystal Palace 21 24
12. Southampton 21 24
13. Aston Villa 20 23
14. Brentford 21 23
15. Leeds United 20 22
16. Everton 19 19
17. Watford 19 14
18. Norwich City 21 13
19. Newcastle 20 12
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 20 44
3. Real Betis 20 34
4. Atletico Madrid 20 33
5. Real Sociedad 20 33
6. Barcelona 20 32
7. Rayo Vallecano 20 31
8. Villarreal 21 29
9. Athletic Bilbao 21 28
10. Valencia 20 28
11. Espanyol 20 26
12. Osasuna 20 25
13. Granada 20 24
14. Celta Vigo 20 23
15. Elche 21 22
16. Mallorca 20 20
17. Getafe 20 18
18. Deportivo Alaves 20 17
19. Cadiz 20 14
20. Levante 20 11