banner18

banner19

25.02.2021, 10:27

Amigdala! Korteks! Onlar da Neyin Nesi? Tehlikeli Bir Şeyler mi?

Halk ozanımız Karacaoğlan’dan alınma, Hulusi Seven ve Emin Aldemir Hocalarımızın derlediği çok sevilen bir Erzurum türkümüzü gelin beynimizi güzelce çalıştırıp anımsayalım. Bakalım sözlerini anımsadınız mı?

Ela gözlüm ben bu elden gidersem, zülfü perişanım kal melül melül, Kerem et aklından çıkarma beni, ağla gözyaşını sil melül melül…

***

Yaşadığımız koronavirüs pandemisi sürecinde, “AMİGDALA! KORTEKS! ONLAR DA NEYİN NESİ?” diye başlık atınca, doğal olarak ve ne olduğunu bilmiyorsanız korkabilirsiniz. Acaba yeni bir virüs mü?

***

Gelelim konumuz olan AMİGDALA bölümüne. Bunu nereden buldun diye sorduğunuzu düşünüyorum. Son zamanlarda sıkça konuşulan ve alanım olmamasına rağmen naçizane benden yazmamı istenen bu kısmı sinir bilimi ile uğraşan arkadaşlara danışıp, onların affına sığınarak bir hekim ve sağlık yazarı olarak anlatmaya çalışacağım. Umarım yararlı oluruz.

***

Bilenler bilir. Amigdala; beynin kafa oluşumundan sonra milyonlarca yılda evrimleşmesi ile oluşan sinir ağları kökenli bir organımızdır diyebiliriz.

***

Sinir ağlarını kapsayan canlılarda, sinir düğümlerinin birikimleri, beynin oluşumunda vurgulanması gereken önemli noktadır. Beynin duygular ile uzun erimli bellek ve davranışlarını oluşturan LİMBİK SİSTEM ‘in en önemli bölümleri HİPOKAMPUS ve AMİGDALA’dır. Konuyu uzatmadan gelin AMİGDALA’yı inceleyelim. Latincede badem anlamına gelen bu kısım (ilkel beyin); duygusal her türlü tepkiyi kaydetme, değerlendirip işleyerek uygun zamanda anımsama işlevini yapar. Evrimleşmesi sonucu “KORKUDAN” sorumlu beyin haline gelmiş diyebiliriz. Peki diyeceksiniz, “Bu bölüm harap olmuş ise korkusuz mu olacağız?” Aynen öyle dostlarım! AMİGDALA yaşamsal olup, ilk meydana çıkan beyindir. “Kaçayım mı?” “Kalayım mı?” sorularının yanıtını burası belirler. Açlık, tokluk, cinsel içgüdü, üreme dürtüsü, saldırı, kaçma duygularını denetler. Beynin kabuk kısmı dediğimiz KORTEKS’in kararına kalmadan çok ani ve acele yapılan her türlü eylem ve davranışın sorumlusu diyebiliriz. Olmaz ise ne olur? Canlı ölür. Halbuki korteks olmayınca canlı ölmez.

***

Sözü yine uzatmadan bahsini geçirdiğimiz KORTEKS bölümünü bildiğimiz kadarıyla, fazla ayrıntıya girmeden anlatalım. Beynin kıvrımlı kabuk kısmıdır. İnsanlarda evrimleşmenin bir sonucu olarak gelişkin bir beyin bölümüdür. Kafatasına sığamama durumu yüzünden kıvrımlı bir yapıya evrildiği düşünülmektedir. Farelerde düz, maymunlarda hafif kıvrımlaştığı saptanmıştır.

***

Ne yapıyorsun? Düşünsene! Acele etme! Kafayı kullan! Gibi komutlar KORTEKS’ce belirlenir. Buradan şu sonuca ulaşabiliriz. Bu bölge ayarlayıcı, kontrol edici, denetleyici, düzenleyici olup; eğitim, bilinçlenme, sanatla ve bilimle uğraşma, soyut ve istatistiksel düşünme de tam yetkilidir.

YORUM VE ÖNERİLER:

Beyin uzun sürede evrimleşmiş olup, evrimleşme süreci devam etmektedir. Düşünme, algılama, duygulara haiz olma, değerlendirme, yorumlama gibi yetiler sadece insanlarda olmayıp, diğer hayvanlarda da çeşitli boyut, miktar ve karışımlarda vardır. Hiçbir hayvanın daha önceden kodlanmış bir program çerçevesinde oluştuğunu düşünmemiz doğru olmaz. Günümüz de düşünüp azıcık korteksimizi çalıştırırsak, demokratik olmayan, burjuvazisi gelişmemiş, feodal artıkları giderememiş bizim gibi toplumlarda; AMİGDALA ve KORTEKS arasındaki savaşı maalesef AMİGDALA kazanmıştır. Yani cahil insan sayısı artması ile otokrasinin güçlenmesi arasında doğru orantı vardır diyebiliriz.

Sözümüzü Karacaoğlan’ı anarak türküsü ile bitirelim.

Varıp gurbet ele vasıl olunca, dostlardan haber al melül melül…

Sevgilerimle…

Yorumlar (0)
21
açık
Namaz Vakti 17 Nisan 2021
İmsak 04:58
Güneş 06:26
Öğle 13:16
İkindi 16:58
Akşam 19:56
Yatsı 21:18
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Hatayspor 33 50
7. Gaziantep FK 32 50
8. Sivasspor 33 50
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 33 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 33 36
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 32 33
19. Erzurumspor 34 31
20. Gençlerbirliği 33 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 30 63
2. Adana Demirspor 30 58
3. Samsunspor 30 58
4. Altay 30 54
5. İstanbulspor 30 54
6. Altınordu 30 52
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Tuzlaspor 31 47
9. Ümraniye 30 44
10. Bursaspor 30 43
11. Bandırmaspor 30 39
12. Boluspor 30 35
13. Adanaspor 30 34
14. Balıkesirspor 30 32
15. Menemenspor 30 31
16. Akhisar Bld.Spor 30 25
17. Ankaraspor 30 23
18. Eskişehirspor 30 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 31 33
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23